Dwumiesięcznik dla chorych

Czas to mózg

Autor: , opublikowano: 17.04.2012

Czas to mózg

Od kilku lat w polskich mediach, na uczelniach i w przychodniach prowadzona jest akcja, która ma na celu nauczyć każdego Polaka, jak szybko rozpoznać udar i skutecznie udzielić pomocy. Dlaczego jest to tak ważne? Dlaczego tak duży nacisk kładzie się na czas od wystąpienia pierwszych objawów udaru do rozpoczęcia leczenia?

Czym jest udar?

Udar to nagłe zaburzenie funkcji mózgu. Jest ono wynikiem uszkodzenia komórek mózgu wskutek niedokrwienia (udar niedokrwienny) lub przez wynaczynioną krew (udar krwotoczny, potocznie zwany wylewem). By można było mówić o udarze, takie zaburzenia muszą trwać co najmniej 24 godziny. Udar może prowadzić również do śmierci (jest trzecią przyczyną zgonów na świecie) lub trwałego inwalidztwa wśród dorosłych. Udary niedokrwienne są znacznie częstsze – stanowią ok. 80% wszystkich udarów – dlatego skupimy się przede wszystkim na ich charakterystyce.

Czynniki ryzyka

Rozróżniamy niemodyfikowalne oraz modyfikowalne czynniki ryzyka wystąpienia udaru. Nadciśnienie tętnicze, choroby serca (np. migotanie przedsionków, zawał mięśnia sercowego) zaburzenia gospodarki lipidowej (zbyt dużo „złego” cholesterolu), palenie papierosów, zwiększone spożycie alkoholu, cukrzyca, otyłość, choroby naczyń, zespół bezdechu sennego – to tzw. czynniki modyfikowalne, na których powstanie mamy wpływ. Natomiast wiek powyżej 55 roku życia, płeć męska, rasa czarna, występowanie udaru w rodzinie należą do czynników niemodyfikowalnych.

Pierwsze objawy

Udar mózgu jest zdarzeniem nagłym, niespodziewanym. W zależności od umiejscowienia uszkodzenia mózgu oraz od rozległości udaru obserwujemy różne objawy. Ważną rolę odgrywa ich rozpoznanie i wezwanie specjalistycznej pomocy, gdyż szybkie odwrócenie niedokrwienia mózgu ogranicza rozległość i późniejsze konsekwencje udaru.

U chorego można podejrzewać wystąpienie udaru, gdy obserwuje się: zaburzenia świadomości, niepokój, lęk, zakłócenia oddychania lub brak oddechu, zimny pot, jednostronne wykrzywienie twarzy (obniża się kącik ust), silne, nagłe bóle i zawroty głowy, zaburzenia wzroku (podwójne widzenie), niemożność utrzymania równowagi, zaburzenia rozumienia mowy, niemożność przypominania sobie słów (np. nazw przedmiotów), problemy z prawidłowym wypowiadaniem słów i zdań, trudności w czytaniu, pisaniu oraz liczeniu, niedowłady (osłabienie siły mięśni) lub porażenia (brak możliwości poruszania np. ręką), a także zaburzenia czucia.

Trzy proste kroki

Gdy nie jesteś pewien, czy dana osoba ma udar, poproś ją o wykonanie kilku prostych poleceń:

– „uśmiechnij się” (Nie będzie mogła tego uczynić. Zaobserwujesz opadanie kącika ust, asymetrię twarzy, opadnięcie powieki.),

– „podnieś obie ręce do góry” (Dostrzeżesz jedynie częściowe uniesienie jednej ręki lub brak jakiegokolwiek ruchu jednej z rąk.),

– „powtórz proste zdanie”, np. Ładna dziś pogoda (Usłyszysz z trudnością wypowiadane słowa, niezrozumiałe dźwięki lub spotkasz się z zupełnym brakiem reakcji na którekolwiek z twoich poleceń.).

Jeśli wystąpią trudności z wykonaniem jednego z tych zadań, natychmiast wezwij karetkę pogotowia (tel. 999 lub 112) i opisz objawy.

Leczenie w szpitalu

Osoba, u której wystąpił udar niedokrwienny, leczona jest na oddziale udarowym lub neurologicznym. Jeśli od wystąpienia pierwszych objawów udaru nie minęły trzy godziny i nie istnieją przeciwwskazania, wdraża się leczenie trombolityczne. Polega ono na rozpuszczeniu powstałego w naczyniach skrzepu, który zamknął światło tego naczynia i spowodował niedokrwienie komórek, w tym wypadku w mózgu. Oprócz leczenia farmakologicznego niezwykle istotna jest rehabilitacja i właściwa pielęgnacja chorego (stosowanie materacy przeciwodleżynowych, częsta zmiana pozycji chorego – co trzy godziny, ćwiczenia ruchowe, fizykoterapia, masaż, ćwiczenia logopedyczne, rozmowy z psychologiem, zapewnienie opieki duchowej i wsparcia rodziny). Rehabilitacja po udarze mózgu jest czynnikiem, który wpływa na rokowania pacjenta. Im krótszy czas pomiędzy wystąpieniem udaru a podjęciem leczenia, tym większe szanse na powrót do zdrowia.

Życie po udarze

Jest ono o wiele trudniejsze, szczególnie gdy chory nie odzyskał poprzedniej sprawności. Osoby po udarze często potrzebują pomocy w wykonywaniu najprostszych czynności życia codziennego. Konieczne może być wprowadzenie pewnych zmian w mieszkaniu chorego: odpowiednie ustawienie mebli, założenie specjalnych barierek ułatwiających poruszanie się lub dostosowanie pomieszczeń do potrzeb osoby poruszającej się na wózku.

Ograniczenie sprawności fizycznej może być powodem obniżonego poczucia własnej wartości. Rodzina powinna zwrócić szczególną uwagę na zachowanie i nastrój chorego, gdyż częstym zjawiskiem u osoby po udarze jest depresja. W takim wypadku ważne jest zapewnienie pomocy psychologa czy psychiatry. Skuteczne leczenie depresji wspomaga proces rehabilitacji, a jego brak może nawet prowadzić do zaniechania wykonywania codziennych ćwiczeń. Regularna rehabilitacja, nie tylko na specjalnych turnusach czy pod opieką fizjoterapeuty, ale także z pomocą najbliższych w domu, może wpłynąć na zwiększenie sprawności chorego, dlatego tak ważne jest wsparcie najbliższych.

Równie istotne jest uświadomienie choremu i jego rodzinie konieczności zmiany stylu życia: zaprzestania palenia tytoniu, ograniczenia spożycia alkoholu, zapewnienia regularnego wysiłku fizycznego (wskazane bieganie, pływanie, jazda na rowerze – u osób z zachowaną sprawnością), redukcji masy ciała, zmiany diety. Regularne wizyty u lekarza, kontrola ciśnienia tętniczego, glikemii (stężenia glukozy we krwi), dbanie o prawidłowy profil lipidów we krwi, zmiana stylu życia mają ogromne znaczenie zarówno dla usprawniania chorego, jak i zapobiegania powstania ponownego udaru mózgu.

Zostaw komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *