Dwumiesięcznik dla chorych

Kiedy człowiek umiera fizycznie?

Autor: , opublikowano: 14.10.2016

Kiedy człowiek umiera fizycznie?

 Stwierdzenie zgonu

W życiu każdego człowieka istnieją dwa etapy, które musi przebyć. Każdy z nas kiedyś się urodził i każdego z nas czeka śmierć. O ile czas narodzin określa się bardzo łatwo, zarówno podczas porodu naturalnego, jak i podczas cięcia cesarskiego, to czas śmierci bywa trudny do ustalenia.

Definicja śmierci czy kryteria śmierci?

Można by zapytać, skąd biorą się te trudności. Czy lekarze nie wiedzą, kiedy człowiek umarł? Czy podają nam orientacyjny czas? A może coś kombinują, żeby pobrać narządy od zmarłego i przeszczepić je innym ludziom?

Problem z określeniem, kiedy człowiek umiera fizycznie, nie polega na braku wiedzy medyków czy też chęci świadczenia nieprawdy celem wykorzystania narządów zmarłych dla potrzeb transplantologii (nauka zajmująca się przeszczepami narządów i tkanek). Trudność ta wynika z postępu medycyny, jaki dokonał się na przestrzeni ostatnich dziesięcioleci.

Tak zwana klasyczna definicja śmierci, którą medycyna posługiwała się przez setki lat, opiera się na kryterium krążeniowo-oddechowym. Za śmierć uznawano zatem ustanie krążenia i oddychania, czego skutkiem były powstające z upływem czasu widoczne objawy, np.: oziębienie ciała zmarłego, powstanie plam opadowych i stężenia pośmiertnego. Widząc taką osobę, każdy, nie tylko lekarz, wiedział, że ona zmarła.

Ze względu na postęp, który dokonał się w medycynie (upowszechnienie w latach 60. ubiegłego wieku metod resuscytacji krążeniowo-oddechowej oraz zastosowanie respiratora) kryterium śmierci krążeniowo-oddechowe okazało się być niewystarczające. Dzięki wyżej wspomnianym metodom można bowiem wielu osobom przywrócić krążenie i oddychanie, a zatem odwrócić proces, który wydawał się być nieodwracalny.

Ze względu na to, że obecnie ważne funkcje życiowe takie jak krążenie i oddychanie mogą być podtrzymywane sztucznie, rozpoczęto poszukiwanie nowych, pewniejszych oznak śmierci i punktu krytycznego w procesie umierania. Uznano, że mózg jest najważniejszym organem dla funkcjonowania i integracji funkcji całego organizmu. W 1968 roku sformułowano tak zwaną nową definicję śmierci – śmierć mózgową. Kryterium to definiuje śmierć „jako nieodwracalne, trwałe ustanie czynności całego mózgu, stwierdzane za pomocą kompleksowych badań” (Nadzwyczajna Komisja Harwardzkiej Szkoły Medycznej do Zbadania Definicji Śmierci Mózgowej, 1968). Według tej definicji „śmierć mózgu jest śmiercią całego organizmu jako funkcjonalnej całości” (B. Chyrowicz, 2015), co niekoniecznie oznacza natychmiastową śmierć innych narządów i układów.

Kolejnym etapem było doprecyzowanie kryterium śmierci mózgowej. Ze względu na fakt, że mózg jest narządem bardzo złożonym, poszukiwano tej jego części, która umiera ostania i nieodwracalnie. W ten sposób powstała definicja śmierci pnia mózgu czy też tzw. definicja nowa zmodyfikowana. Definicja ta podaje, że nieodwracalny proces ustania funkcjonowania pnia mózgu jest śmiercią całego mózgu. Umieranie mózgu jako całości jest zatem umieraniem organizmu jako całości. Nie oznacza to jednak natychmiastowej śmierci wszystkich komórek mózgu czy wszystkich narządów i tkanek.

Powyżej przedstawione definicje są raczej kryteriami śmierci niż definicjami w klasycznym tego słowa znaczeniu.

Czym zatem jest śmierć? Jak ją diagnozować?

Śmierć to zjawisko biologiczne, końcowy etap umierania. Umieranie zaś jest procesem, który rozpoczyna się od osłabienia funkcji poszczególnych tkanek i narządów organizmu. Śmierć jest zjawiskiem, które obejmuje narządy i tkanki w różnym czasie. Powoduje zaburzenie integracji organizmu jako całości funkcjonalnej i polega na kolejno po sobie następującym trwałym wypadaniu poszczególnych funkcji.

W Polsce obowiązuje Obwieszczenie Ministra Zdrowia z dnia 17 lipca 2007 roku w sprawie kryteriów i sposobu stwierdzenia trwałego nieodwracalnego ustania czynności mózgu, na podstawie którego lekarze potwierdzają bądź wykluczają śmierć mózgową. Nie oznacza to, że kiedy ktoś z rodziny umrze w domu, w czasie snu, i rano ktoś z domowników odkryje ten fakt lub gdy ktoś zginie w tragicznym wypadku, lekarz ma obowiązek przeprowadzić weryfikację na podstawie kryteriów śmierci mózgowej. Powyższe kryteria wykorzystywane są przede wszystkim na oddziałach intensywnej terapii, gdzie pacjenci podłączeni są do respiratora, który przejął za nich funkcję oddychania.

Obecnie w diagnozowaniu śmierci przyjmuje się kryterium śmierci mózgowej. Możliwe jednak, że za kilka czy kilkanaście lat zostaną odkryte nowe aspekty, które pozwolą na stwierdzenie zgonu na podstawie jeszcze bardziej zawężonych kryteriów.

 

Zostaw komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *