Dwumiesięcznik dla chorych

Przeszczep – lek na białaczkę

Autor: , opublikowano: 06.05.2013

Przeszczep – lek na białaczkę

Szpik kostny to lek na białaczkę, którego nie można wyprodukować ani kupić. Zaledwie 30% chorych znajduje dawcę wśród swojej najbliższej rodziny. 70% może liczyć jedynie na dawców, którzy zgłosili się do banków szpiku kostnego, a ich zasoby wciąż są bardzo ubogie. Tymczasem im więcej zarejestrowanych dawców szpiku kostnego, tym więcej chorych można uratować. Powinniśmy też wiedzieć, że każda nacja ma swoje uwarunkowania genetyczne, więc dla Polaka najlepszym dawcą jest Polak, a dla Niemca – Niemiec.

Gdy choruje szpik…

Białaczki to grupa różnorodnych chorób nowotworowych układu krwiotwórczego, rozpoznawanych u ludzi w każdym wieku. Rocznie w Polsce zapada na nie około czterech tysięcy osób – zarówno dorosłych, jak i dzieci. Ich istotą jest rozrost komórek nowotworowych w szpiku kostnym i krwi obwodowej, czemu towarzyszą nieprawidłowości w badaniu morfologicznym krwi. W zależności od rodzaju występujących komórek nowotworowych białaczki dzieli się na ostre, w których pierwsze objawy wyprzedzają rozpoznanie zwykle na kilka tygodni, oraz przewlekłe, w których od momentu pojawienia się symptomów choroby do ustalenia rozpoznania mija wiele miesięcy, a nawet lat. Każdy z tych dwóch typów dzieli się ponadto na białaczki szpikowe i limfatyczne.

Poszukiwanie dawcy

Istnieje możliwość autoprzeszczepu, w którym osoba chora sama dla siebie jest dawcą. Jednak dla wielu pacjentów jedyną szansą wyleczenia jest allogeniczny przeszczep szpiku kostnego od zdrowego dawcy, którym może być siostra, brat lub wyjątkowo inny członek rodziny. O tym, czy ktoś może być dawcą decydują antygeny zgodności tkankowej. Niestety większość chorych nie ma dawcy wśród najbliższych. W takiej sytuacji poszukuje się niespokrewnionego dawcy w banku krajowym, a w przypadku niepowodzenia – w banku światowym, ale wtedy koszty poszukiwań są bardzo wysokie.

Szansa doboru dawcy niespokrewnionego o identycznym układzie antygenów zgodności tkankowej jak biorca wynosi 1:10-20 tysięcy. Dlatego też, aby banki skutecznie spełniały swoją rolę, muszą posiadać w swoich rejestrach olbrzymią ilość potencjalnych dawców szpiku kostnego. Zasoby polskich banków są bardzo niskie. Obecnie w Polsce zarejestrowanych jest około 200 tysięcy osób, natomiast na całym świecie – ponad 14 milionów.

Kto może pomóc?

Każda zdrowa osoba w wieku 18-45 lat, ważąca co najmniej 50 kg, niechorująca onkologicznie i hematologicznie może zostać dawcą.

Szczególne znaczenie mają jednak pewne choroby. Zakażenia wirusem HIV lub przynależność do grupy zwiększonego ryzyka zarażenia tym wirusem, cukrzyca wymagająca podawania leków przeciwcukrzycowych oraz gruźlica aktywna w okresie minionych 2 lat dyskwalifikują taką osobę. Podobnie jest z astmą wymagającą podawania leków. Jednak jeżeli kandydat nie miał napadu przez ostatnie pięć lat i nie pobiera leków, to może zostać zakwalifikowany. Nadciśnienie tętnicze utrzymane w prawidłowym zakresie przez leki nie stanowi przeciwwskazania. Jeżeli w ciągu minionego roku wystąpiły przynajmniej dwa napady padaczki, dyskwalifikuje to dawcę. Natomiast gdy pacjent pobiera leki przeciwpadaczkowe i w ciągu minionego roku nie wystąpił więcej niż jeden atak, to może zostać dawcą. Przebyty zawał serca, zabieg wszczepienia by-passów i inne schorzenia serca wymagające podawania leków uniemożliwiają stanie się dawcą. Wypadanie płatka zastawki dwudzielnej oraz zaburzenia rytmu, które nie wymagają leczenia, są akceptowane. Obecność antygenu HBs, przeciwciał anty-HCV dyskwalifikuje dawcę. Przeciwciała anty-HBc oraz przebyte zakażenie wirusem typu A (żółtaczka pokarmowa) są akceptowane. Jeżeli upłynął co najmniej rok od wykonania tatuażu, też nie jest on przeciwwskazaniem.

Aby zostać potencjalnym dawcą szpiku należy zwrócić się do Fundacji Urszuli Smok „Podaruj Życie” Rejestr Dawców Szpiku Kostnego, gdzie można uzyskać odpowiednie informacje na temat rejestracji.

Metody pobrania materiału przeszczepowego

Istnieją dwie bezpieczne i niepowodujące żadnego uszczerbku na zdrowiu procedury. Pierwsza to pobranie szpiku z talerza biodrowego, które odbywa się w znieczuleniu ogólnym. Następnego dnia dawca wraca do domu. Być może po pewnym czasie zostanie poproszony o oddanie krwi lub płytek krwi dla pacjenta poddawanego przeszczepowi szpiku.

Natomiast leukafereza to proces polegający na separacji komórek szpiku z krwi obwodowej. Celem zabiegu jest uzyskanie komórek posiadających zdolność rekonstrukcji układu krwiotwórczego, które mogą następnie służyć jako materiał przeszczepowy. Zaletą tej metody jest brak konieczności zastosowania znieczulenia ogólnego, co jest mniej obciążające dla dawcy. Ponadto osoba taka zgłasza się do kliniki hematologicznej tylko na czas przeprowadzenia zabiegu. Procedura jest bezbolesna, polega tylko na założeniu wkłuć do żył w okolicy zgięcia łokciowego. Liczba separacji koniecznych do uzyskania materiału na jeden przeszczep wynosi od jednego do dwóch zabiegów, trwających około czterech godzin. W tym czasie dawca, siedząc wygodnie w fotelu, może np. oglądać telewizję. Od preferencji i wskazań lekarza ośrodka transplantacyjnego zależy, która z tych metod zostanie przeprowadzona, brana jest oczywiście pod uwagę decyzja dawcy.

Zostaw komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *